5. Taramanın insidans ve mortalite üzerine etkisi

Tarama programlarının uterin serviks karsinomlarının insidansı ve mortalitesi üzerine etkisini saptamak, programların başlamasından önce randomize araştırmalar bulunmadığı için kolay değildir. Bazı ülkelerde, gerek geçmişte zayıf organize edilmiş gerekse fırsatçı tarama zemininde son zamanlarda daha organize modelle yapılandırılmış olsun, taramanın 50 yıldan uzun bir geçmişi vardır.

Servikal kanser oranlarına yüksek riskli HPV prevelansının etkisi

  • Servikal kanser ve prekürsörlerinin prevelansı yüksek riskli HPV’ye bağlı olduğundan, farklı doğum topluluklarında zaman içinde değişebilir.
  • Taramanın etkisi, yüksek riskli HPV prevelansının arka planındaki değişiklikler ile maskelenebilir veya abartılabilir.

 

Organize ulusal tarama programları

İskandinav ülkeleri (Danimarka, Finlandiya, İzlanda, Norveç ve İsveç)

Organize servikal kanser taramanın etkinliğine ilişkin ilk kayıtlar İskandinav ülkelerine aittir. Buralarda ülke genelindeki organize tarama programları ile, 1955 ve 1980 yılları arasında mortalitede  %80 (İzlanda), %50 (Finlandiya) ve %34 (İsveç) oranlarında düşme gözlenmiştir. Organize tarama programlarının popülasyonun %40 ve %5’ini kapsadığı  Danimarka ve Norveç’te ise sırasıyla %25 ve %10 gibi daha düşük düşme oranları gözlenmiştir  (Laara ve ark. 1987).  İlk yıllarda, kanser kayıtlarındaki aksamalar ile sonuçlar sağlıksız oldu. İzlanda hariç İskandinav ülkelerinde, organize taramanın yanısıra spontan tarama da uygulandı ve beş ayrı kuzey ülkesinde de farklı yaş grupları ile tarama aralıkları uyarlandı (Figür 5.1). 

Bunun yanısıra; Finlandiya, Norveç ve İsveçte mortalite, taramaya dahil olmamış yaşlı kadınlarda düşmeye devam ederken, 20-29 yaş arası kadınlarda yükselmektedir. Bu durumun ayrıntıları, bölüm içerinde daha ileride tekrar değerlendirilecektir.

Tarama tüm bu ülkelerde organize olduğunda, mortalite 100 000 kadında 5’in altında olan şimdiki düzeyine düşmüştür (Figür 5.2).

Figür 5.1. Tablo I,  Laara ve ark. 1987.
Figure 5.2. 1958’den 2000’e İskandinav ülkelerinde mortalite (Arbyn ve ark. 2008)

 

İngiltere’de organize taramanın etkileri

Yılda yaklaşık 4000 vaka ve 2000 ölümün görüldüğü 1970 ve 1980’lerde İngiltere’de insidans ve mortalite çok az değişiklik göstermiş ve 1980’lerin sonuna doğru hafif bir artış olmuştur (Figür 5.3).Bununla beraber, 1970 ve 1980’lerde taramanın belirgin bir etkinliğinin olmaması, tüm İngiltere için geçerli değildi. Ulusal düzeyde parlak bir örnek; İskoçya Aberdeen’deki başarılı taramanın Finlandiya ve İzlanda’daki ile karşılaştırılabilir düzeyde olmasıdır (Figür 5.4; Macgregor ve ark.1985).

USS (Ulusal Sağlık Sistemi-NHS) Servikal Tarama Programı 1988’de başlamıştır: 20-64 yaş arası tüm kadınların bilgisayar programı ile daveti ve takiplerinin takip eden on yılda dramatik etkisi görülmüştür.

Figür 5.3. 1975 ile 2011 arasında İngiltere’de servikal kanser insidansı
Figür 5.4.  Aberdeen’deki başarılı taramanın sonuçları (Macgregor ve ark.  1985)

 

X