Μεταστατικοί όγκοι

  • Καρκίνωμα
  • Κακόηθες μελάνωμα
  • Μη-Hodgkin λέμφωμα
  • Σάρκωμα

 

Μεταστατικό καρκίνωμα

Τα μεταστατικά καρκινώματα είναι με διαφορά οι πιο συνηθισμένοι όγκοι που εντοπίζονται σε υγρά κοιλοτήτων. Αδενοκαρκινώματα είναι πιο συνήθη σε σχέση με πλακώδη καρκινώματα ή αδιαφοροποίητα καρκινώματα.

Ιστολογικοί τύποι που μπορούν να διαγνωστούν:

  • Αδενοκαρκίνωμα
  • Μικροκυτταρικό καρκίνωμα
  • Πλακώδες καρκίνωμα

Στις περισσότερες περιπτώσεις τα κύτταρα είναι μορφολογικά διακριτά από τα μεσοθηλιακά κύτταρα. Είναι συχνά μεγαλύτερα και πιο πλειόμορφα από τα μεσοθηλιακά κύτταρα, αλλά μπορεί να είναι και μικρότερα και επίσης πιο ομοιόμορφα στο μέγεθος. Πιο συχνά, διακρίνονται από τα μεσοθηλιακά κύτταρα από την τάση τους να σχηματίζουν μεγάλες ομάδες, όμως, κάποια καρκινώματα αποφολιδώνονται σαν μεμονωμένα κύτταρα.

 

Αδενοκαρκίνωμα

  • Μεγάλες σφαίρες ή μεμονωμένα κύτταρα
  • Κυτταροπλασματική κενοτοπίωση
  • Κύτταρα δίκην σφραγιστήρος δακτυλίου  (στομάχι, μαστός)

Μαστός, πνεύμονες, ωοθήκες και στομάχι αποτελούν τις πιο συνηθισμένες πρωτοπαθείς εντοπίσεις. Κάποια μορφολογικά χαρακτηριστικά μπορούν να υποδείξουν την θέση προέλευσης του αδενοκαρκινώματος. Για παράδειγμα, άφθονες κοίλες σφαίρες (‘σφαίρες κανονιού’) είναι ένα κοινό μοτίβο στο μεταστατικό καρκίνο του μαστού (πορογενές καρκίνωμα). Τέτοιες 'σφαίρες πολλαπλασιασμού' ενδέχεται επίσης να παρατηρούνται σε μεταστατικό καρκίνωμα ωοθηκών όπως επίσης και σε μικροκυτταρικό καρκίνωμα του πνεύμονα. Κύτταρα δίκην σφραγιστήρος δακτυλίου  είναι κοινά σε μεταστατικά καρκινώματα στομάχου. Οι περισσότεροι ορθοκολικοί καρκίνοι  αποτελούνται από επιμήκη κύτταρα με υπερχρωματικούς πυρήνες διατεταγμένους σε κυψελιδώδεις σχηματισμούς, συχνά με κυτταρική νέκρωση. Μεγάλα κύτταρα με προέχοντα πυρήνια και άφθονο,  δαντελωτό, κενοτοπιώδες κυτταρόπλασμα είναι τυπικά του διαυγοκυτταρικού καρκινώματος του νεφρού και του γυναικείου γεννητικού συστήματος.  Ψαμμώδη σωμάτια συχνά παρατηρούνται σε υγρά κοιλοτήτων από ορώδες καρκίνωμα της ωοθήκης, σαλπιγγικού σωλήνα, και ενδομητρίου, θηλώδες καρκίνωμα θυρεοειδούς, αδενοκαρκίνωμα πνεύμονα. Παρατηρούνται επίσης σε μεσοθηλίωμα και σε κάποιες καλοήθεις υπερπλασίες του μεσοθηλίου. Κυτταρικές ομάδες με κυτταροπλασματική κενοτοπίωση είναι τυπικές μεταστατικού καρκινώματος ωοθήκης και αδενοκαρκινώματος πνεύμονα. Βλεννώδεις όγκοι, ειδικότερα της ωοθήκης και της σκωληκοειδούς απόφυσης, παράγουν άφθονη εξωκυττάρια βλέννα, η οποία διατάσσει σημαντικά την περιτοναϊκή κοιλότητα (ψευδομύξωμα περιτοναίου). Το υγρό είναι ζελατινώδες και αποτελείται κυρίως από βλέννα, η οποία βάφεται μπλε-πράσινη ή πορφυρή με χρώση Παπανικολάου. Τα δείγματα είναι συχνά αραιοκυτταρικά, περιέχοντας μόνον κενοτοπιώδη ιστιοκύτταρα. Νεοπλασματικά κύτταρα, κυλινδρικά και υπερχρωματικά, δεν παρατηρούνται σε πολλές περιπτώσεις.

Είναι συχνά εύκολη η διάκριση κακοήθων κυττάρων από αντιδραστικά μεσοθηλιακά κύτταρα. Σε block τομές κακοήθη κύτταρα είναι συχνά διατεταγμένα σε μεγάλες ομάδες ή εδράζονται σε κενά. Σε κάποιες περιπτώσεις, κύτταρα μεταστατικού αδενοκαρκινώματος ενδέχεται να είναι δύσκολο να αναγνωριστούν, όταν είτε ένας ‘δεύτερος πληθυσμός’ από καλοήθη μεσοθηλιακά κύτταρα απουσιάζει είτε τα νεοπλασματικά κύτταρα ομοιάζουν πάρα πολύ με μεσοθηλιακά κύτταρα. Λοβιακό καρκίνωμα μαστού μπορεί να είναι ιδιαίτερα δύσκολο να αναγνωριστεί. Ειδικές χρώσεις για βλέννα, CEA και Leu-M1 είναι χρήσιμες: τα περισσότερα αδενοκαρκινώματα είναι θετικά, ενώ τα μεσοθηλιακά κύτταρα είναι αρνητικά.

Ανοσοϊστοχημικοί δείκτες είναι επίσης χρήσιμοι σε ασθενείς με όγκους άγνωστης πρωτοπαθούς εστίας.

Ένα μεγάλο πάνελ προτείνεται συμπεριλαμβανομένων των μεσοθηλιακών δεικτών όπως Καλρετινίνη, WT1, CK5 και D2-40 και επιθηλιακών σχετικά οργανοειδικών δεικτών όπως TTF1 και Ναψίνη A (Πνεύμονας), ER, PgR και HER2 (Μαστός), CK20 και CDX2 (Γαστρεντερικό), PSA, PAP και P504S (Προστάτης), CD10 και Βιμεντίνη (Νεφρός) WT1 και ER (Ωοθήκες).

 

 

Μικροκυτταρικό καρκίνωμα

  • Μεμονωμένα κύτταρα και συμπαγείς ομάδες
  • Αλυσίδες νεοπλασματικών κυττάρων με πλευρικούς βραχίονες υπό ποικίλες γωνίες
  • Πυρηνικό καλούπωμα
  • Ελάχιστο κυτταρόπλασμα
  • Μιτώσεις

Η κυτταρολογική εμφάνιση είναι χαρακτηριστική του μικροκυτταρικού καρκινώματος του πνεύμονα όπως επίσης και άλλων μικροκυτταρικών κακοηθειών (όπως καρκίνωμα κυττάρων Merkel και νευροβλάστωμα). Τα κύτταρα είναι μικρά, περίπου 2-3 φόρες της διαμέτρου των μικρών λεμφοκυττάρων. Οι πυρήνες είναι σκουρόχρωμοι, με λεπτοκοκκώδη υφή χρωματίνης. Τα κύτταρα του μικροκυτταρικού καρκινώματος διακρίνονται από εκείνα του λεμφώματος από την τάση τους να σχηματίζουν ομάδες.

Ανοσοχρώσεις για CK Cam 5.2, CD56, Συναπτοφυσίνη, PGP9.35 και TTF1 ενδέχεται να είναι χρήσιμες.

CD45 και μεσοθηλιακοί δείκτες θα πρέπει επίσης να συμπεριλαμβάνονται στο πάνελ. Παρακαλώ σημειώστε ότι η θετικότητα για TTF1 στο μικροκυτταρικό καρκίνωμα δεν είναι συνώνυμη της πνευμονικής προέλευσης.

 

 

Πλακώδες Καρκίνωμα

  • Μεγάλες ομάδες ή μεμονωμένα κύτταρα
  • Πυκνό κυτταρόπλασμα
  • Μη-κερατινοποιημένο (κυρίως) ή κερατινοποιημένο

Πλακώδη καρκινώματα σπάνια μεθίστανται στις ορογόνες μεμβράνες, πιο συχνά από πνεύμονα, λάρυγγα ή γεννητικό σύστημα θήλεος (τράχηλος). Η κυτταρολογική εμφάνιση εξαρτάται από το βαθμό διαφοροποίησης. Οι πυρήνες είναι διογκωμένοι και υπερχρωματικοί, πυρήνια συνήθως όχι προέχοντα. Απύρηνα πλακώδη κύτταρα μπορεί να υπάρχουν. Κυτταροπλασματικά κενοτόπια ενδέχεται να υπάρχουν σε έως και 30% των περιπτώσεων (διαφορική διάγνωση με αδενοκαρκίνωμα).

Ανοσοχρώση για CK5 και p40 ενδέχεται να είναι χρήσιμη για την επιβεβαίωση της πλακώδους προέλευσης των νεοπλασματικών κυττάρων.

 

Κακόηθες μελάνωμα

  • Διάσπαρτα νεοπλασματικά κύτταρα
  • Καφέ χρωστική μελανίνης
  • Διπυρήνωση (εικόνα καθρέπτη)

Σε υγρά κοιλοτήτων τα κακοήθη κύτταρα μεταστατικού μελανώματος ομοιάζουν με μεσοθηλιακά κύτταρα: είναι συχνά διάσπαρτα ως μεμονωμένα στρόγγυλα κύτταρα με προέχοντα πυρήνια. Σε κάποιες περιπτώσεις, εμφανίζουν έναν καφέ κυτταροπλασματικό χρωματισμό και ενδοπυρηνικά έγκλειστα. Κυτταρικές αθροίσεις είναι ασυνήθιστες.

Ανοσοκυτταροχημεία είναι χρήσιμη όταν η διάκριση μεταξύ αντιδραστικών μεσοθηλιακών κυττάρων είναι δύσκολη: τα μελανώματα είναι θετικά για S-100 πρωτεΐνη, Μελανίνη A και HMB-45 και αρνητικά για δείκτες κερατίνης.

 

 

Μη-Hodgkin λέμφωμα

  • Μονότονη εμφάνιση
  • Διάσπαρτα νεοπλασματικά κύτταρα
  • Ελάχιστα μεσοθηλιακά κύτταρα και μακροφάγα

Ένα κακόηθες υγρό κοιλοτήτων ενδέχεται να εμφανιστεί στα πλαίσια μίας νόσου σε πολλούς ασθενείς με μη-Hodgkin λέμφωμα. Κυτταρολογικά παρασκευάσματα είναι κυτταροβριθή και αποτελούνται από διάσπαρτα λεμφοειδή κύτταρα. Μεσοθηλιακά κύτταρα ενδέχεται να απουσιάζουν.

Αρκετοί ιστολογικοί τύποι μη-Hodgkin λεμφώματος ενδέχεται να εμπλέκονται στις ορογόνες κοιλότητες. Τα B-κυττάρων λεμφώματα από μεγάλα κύτταρα έχουν άφθονο, ανοιχτόχρωμο και κενοτοπιώδες κυτταρόπλασμα, και στρόγγυλους ή ανώμαλους πυρήνες με αδρή χρωματίνη. Τα κύτταρα των λεμφωμάτων από μικρά κύτταρα είναι μόνον ελαφρώς μεγαλύτερα από τα λεμφοκύτταρα. Επίσης, θυλακιώδη λεμφώματα, λεμφοβλαστικό λέμφωμα και λέμφωμα Burkitt μπορεί να εμπλέκουν τις ορογόνες κοιλότητες. Καρυόρηξη είναι εμφανές χαρακτηριστικό πολλών λεμφωμάτων.

Η διαφορική διάγνωση λεμφωμάτων από μικρά κύτταρα περιλαμβάνει καλοήθη υγρά κοιλοτήτων όπως εκείνα λόγω φυματίωσης, στα οποία το υγρό αποτελείται κυρίως από ώριμα λεμφοκύτταρα. Τα κύτταρα λεμφωμάτων από μικρά κύτταρα ενδέχεται να είναι αδύνατο να διακριθούν από ώριμα λεμφοκύτταρα με χρώση Παπανικολάου, ενώ τα παρασκευάσματα με χρώση Romanowsky έχουν προέχουσες συγκεντρώσεις αδρής χρωματίνης. Σε υγρά κοιλοτήτων πλούσια σε λεμφοκύτταρα τα οποία είναι κυτταρολογικά οριακά για κακοήθεια, έκφραση των κάπα και λάμδα ελαφρών αλύσων μπορεί να εξεταστεί με ανοσοκυτταροχημεία ή κυτταρομετρία ροής, έτσι ώστε να τεκμηριώσει περιορισμό ελαφρών αλύσων. Τα λεμφώματα σπάνια συγχέονται με άλλες κακοήθειες επειδή άλλοι όγκοι τείνουν να σχηματίζουν κυτταρικές ομάδες σε υγρά κοιλοτήτων. Εάν υπάρχει αμφιβολία σχετικά με τη λεμφοειδή φύση των κακοήθων κυττάρων, ένα ανοσοκυτταροχημικό πάνελ αντισωμάτων μπορεί να χρησιμοποιηθεί.

Όμως, η Κυτταρομετρία Ροής σε φρέσκο δείγμα φαίνεται να είναι η καλύτερη μέθοδος για την τεκμηρίωση των μορφολογικών ευρημάτων και την υποκατάταξη του  όγκου.

Κακοήθη υγρά κοιλοτήτων είναι ασυνήθη σε λέμφωμα Hodgkin. Το κυτταρολογικό χαρακτηριστικό σημείο είναι το κύτταρο Reed-Sternberg, ένα μεγάλο πολυπύρηνο κύτταρο με τεράστια πυρήνια που ομοιάζουν με έγκλειστα. Μονοπύρηνες παραλλαγές επίσης υπάρχουν, μαζί με μικτό πληθυσμό φλεγμονωδών κυττάρων συμπεριλαμβανομένων λεμφοκυττάρων, πλασματοκυττάρων, ιστιοκυττάρων, εωσινόφιλων και ουδετερόφιλων.

Ανοσοχρώσεις σε Cell block για CD30, CD15, PAX5 και ALK1 μαζί με EBER ISH είναι χρήσιμα διαγνωστικά εργαλεία.

Λοιπές αιμοποιητικές κακοήθειες ενδέχεται να περιλαμβάνουν τις ορογόνες κοιλότητες, όπως η οξεία λεμφοβλαστική και μυελοβλαστική λευχαιμία και χρόνια λευχαιμία. Η κυτταρομετρία ροής είναι η μέθοδος επιλογής για υποκατάταξη του νεοπλασματικού πληθυσμού. 

 

Leukemic infiltration in CML
Leukemic infiltration in CML
Leukemic infiltration in CML 154
CML in myieloid blst crisis
CML in myieloid blst crisis - LCA
CML in myieloid blst crisis - MPX 
Myelofibrosis
Ectopic myelopoiesis 
Ectopic myelopoiesis - calretinin
Ectopic myelopoiesis - Mpx
Ectopic myelopoiesis - PGP3

 

Μεταστατικό σάρκωμα

Σχεδόν όλα τα σαρκώματα μπορούν να μεθίστανται στις ορογόνες επιφάνειες, παρόλο που συμβαίνει λιγότερο συχνά σε σχέση με καρκινώματα και λεμφώματα. Σε κυτταρολογικά παρασκευάσματα, τα κύτταρα σαρκώματος είναι μεγάλα ή μικρά, συχνά ατρακτόμορφα, και ενδέχεται να εμφανίζονται ως μεμονωμένα κύτταρα ή τμήματα ιστού. Ανοσοχρώσεις για CD31, CD34, S100, PGP9.5, CD56 Δεσμίνη και SMA μπορεί να βοηθήσουν στην υπόδειξη του ιστότυπου.

X