ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η προσέγγιση στην κυτταρολογική διάγνωση των όγκων και ψευδο-ογκωδών βλαβών στην παιδιατρική βασίζεται κυρίως στη χρήση της βιοψίας δια λεπτής βελόνης (FNB). Όντας μία φτηνή χαμηλής επεμβατικότητας τεχνική με υψηλή ακρίβεια, η FNB θεωρείται ιδανική για εφαρμογή στην παιδιατρική και ειδικά στις μη αναπτυγμένες χώρες.

Κυτταρογενετικές κα μοριακές μελέτες παρέχουν καθοριστικής σημασίας βιολογικές και κλινικές πτυχές στην παιδιατρική παθολογική ανατομική. Η κατανόηση του δυνητικού ρόλου της βιολογίας του όγκου δημιούργησε μία τεράστια βελτίωση στη θεραπεία, προσδιορίζοντας θεραπευτικές ομάδες κινδύνου και επιτυγχάνοντας καλύτερα αποτελέσματα με παράλληλη μείωση αδικαιολόγητων επιδράσεων και νοσηρότητας. Η χρήση μίας ταχείας, ασφαλούς και ακριβής προσέγγισης υποστηρίζει την σημασία της FNB στην αρχική αξιολόγηση των παιδιατρικών όγκων. Από την άλλη μεριά, τα περισσότερα θεραπευτικά σχήματα στους παιδιατρικούς συμπαγείς όγκους χρησιμοποιούν προεγχειρητική χημειοθεραπεία σε όγκους που δεν επιδέχονται άμεση εκτομή.  Έτσι η πιθανότητα συσχέτισης με συμπληρωματικές και προηγμένες τεχνικές όπως η κυτταρομετρία ροής, FISH, και PCR μεταξύ των άλλων, έχει βελτιώσει αρκετά τη διαγνωστική δύναμη της τεχνικής.

Τα πλεονεκτήματα της FNB βελτιστοποιούνται με τον ορισμό μίας διεπιστημονικής ομάδας όπου ο κυτταρολόγος, ο κλινικός και ο ακτινολόγος έχουν ηγετικό ρόλο. Σήμερα τόσο στην παιδιατρική ογκολογία όσο και στην ογκολογία γενικότερα, ο κυτταρολόγος πρέπει να έχει αποκτήσει βασικές κλινικές και απεικονιστικές γνώσεις.

Σε μία αρχική προσέγγιση στη διάγνωση, οι κύριοι στόχοι της FNB είναι ο διαχωρισμός της καλοήθειας από την  κακοήθεια, και η παροχή άμεσης θεραπείας αποφεύγοντας μη απαραίτητες χειρουργικές επεμβάσεις, μεγαλύτερης διάρκειας  αποκατάσταση και μεγαλύτερης διάρκειας παραμονή στο νοσοκομείο.  Ο καρκίνος είναι σπάνιος σε ηλικίες κάτω των 20 ετών, ωστόσο ένα μόρφωμα ή μία μάζα σε ένα παιδί είναι πάντα αιτία ανησυχίας και θα πρέπει να υποβάλλεται σε κλινική αξιολόγηση.

Στην Ευρώπη περίπου 15,000 παιδιά κάτω των 14 ετών διαγιγνώσκονται με καρκίνο κάθε έτος.

Ο καρκίνος στα παιδιά περιλαμβάνει ένα φάσμα διαφορετικών κακοήθων νεοπλασμάτων που ποικίλλουν ανάλογα με τον ιστολογικό τύπο, ηλικία, εντόπιση, φυλή και φύλο (Σχήμα 1 και  2).

 

 
 

 

Ανασκοπούμε τις βασικές κυτταρολογικές αλλοιώσεις που χαρακτηρίζουν τους πιο συχνούς όγκους της παιδικής ηλικίας. 

 

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΈΛΕΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ ΒΙΟΨΙΑΣ ΔΙΑ ΛΕΠΤΗΣ ΒΕΛΟΝΗΣ

Η διεπιστημονική προσέγγιση είναι επίσης βασική στο σωστό σχεδιασμό της βιοψίας. Οι πιο πιθανές «ύποπτες» περιοχές της μάζας θα πρέπει να επιλεγούν ώστε να υπάρχει η πιο ακριβής διάγνωση. Είναι σημαντικό ο κυτταρολόγος να έχει την αντίληψη των διαφόρων ιστών δια της βελόνης, καθόσον εκτός από τη χρήση διαφόρων αξονικών βελόνων, συνήθως παρασύρονται κατά τη χρήση και μπορεί να λειτουργήσει ανατρεπτικά. Μερικές φορές είναι σημαντική η συλλογή υλικού από γειτονικές περιοχές με σκοπό τη σύγκριση με το δείγμα του όγκου, αυτό είναι ιδιαίτερα βοηθητικό σε καλά διαφοροποιημένους ηπατικούς όγκους. Σύμφωνα με την εμπειρία μας, FNB θα πρέπει να πραγματοποιείται προτιμότερα χωρίς αναρρόφηση, χρησιμοποιώντας 25 gauge βελόνη. Ανάλογα με τα μορφολογικά χαρακτηριστικά της βλάβης (εκσεσημασμένη αγγείωση με κίνδυνο αιμορραγίας ή εκσεσημασμένη δεσμοπλασία) λεπτότερες (27 gauge) ή μεγαλύτερες (23 gauge) βελόνες θα πρέπει να χρησιμοποιούνται.  Οι αξονικές βελόνες επιτρέπουν το διαχωρισμό του συλλεγόμενου υλικού για ποικίλους σκοπούς, ελέγχοντας την ποσότητα του αποσπώμενου υλικού από τη βελόνη. Το κάθε «πέρασμα» θα πρέπει να συλλέξει υλικό για τουλάχιστον 2 ή 3 επιχρίσματα, και ξέπλυμα σε ένα ή δύο PBS/RPMI Eppendorf δοκιμαστικούς σωλήνες. Εκτός από αυτά τα πλεονεκτήματα, οι αξονικές βελόνες είναι μεγαλύτερες και ελέγχονται με μεγαλύτερη δυσκολία. 

Η εκτέλεση FNB σε παιδιά δεν διαφέρει από παρόμοια διαδικασία σε ενήλικες. Όμως αρκετά σημεία θα πρέπει να ληφθούν υπόψη ώστε να απαλύνουν τη δυσφορία χρησιμοποιώντας βασικούς κανόνες που θα αποτρέψουν μερικές από αυτές τις δυσκολίες:

  1. FNB θα πρέπει να πραγματοποιείται προσεκτικά στον κατάλληλο χρόνο ενώ γαλήνη και ηρεμία θα πρέπει να διακατέχει τόσο τους γονείς όσο και το παιδί.
  2. Πολύ συχνότερα σε σχέση με τους ενήλικες, τα παιδιά χρειάζονται νάρκωση για πολλές διαδικασίες ή απεικονιστικές δοκιμασίες, συνήθως στην προσπάθεια πρόσβασης βαθύτερων ή λιγότερο προσβάσιμων εντοπίσεων. Σε περιπτώσεις πιθανώς κακοήθους νεοπλάσματος και σχεδιασμού άμεσης χημειοθεραπείας που απαιτεί έναν κεντρικό φλεβικό καθετηριασμό ή βιοψία μυελού των οστών για αξιολόγηση κλινικού σταδίου, η FNB θα πρέπει να πραγματοποιείται σε χειρουργική αίθουσα με γενική αναισθησία. Αυτή η διαδικασία επίσης επιτρέπει μια σειρά ιατρικών διαδικασιών, χωρίς αναισθησία.
  3. Ταχεία on-site αξιολόγηση (ROSE) θα πρέπει να εκτελείται όταν είναι δυνατόν. ROSE επίσης παίζει σημαντικό ρόλο στην αξιολόγηση της επάρκειας του δείγματος, και επιτρέπει τη συλλογή επιπρόσθετων δειγμάτων για βοηθητικές μελέτες. Δείγματα μετά από ξέπλυμα της βελόνας από λεμφοειδείς βλάβες μπορεί να χρησιμοποιηθούν για κυτταρομετρία ροής (FC), αξιολογώντας καλύτερα τις βλάβες αυτές. Υλικό μπορεί να συλλεχθεί για cell block ή κυτταροφυγοκέντρηση (cytospins) που μπορεί να γίνει αργότερα στο εργαστήριο με σκοπό ιστοχημικές, ανοσοϊστοχημικές και μοριακές δοκιμασίες. Μικροβιολογικές καλλιέργειες μπορούν να πραγματοποιηθούν από τις βλάβες που εμφανίζονται φλεγμονώδεις.

 

ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΕΣ ΜΗ ΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΒΛΑΒΕΣ

Στα παιδιά, οι πιο συχνές μη καρκινικές βλάβες που στοχεύει η FNB είναι λοιμώδους αιτιολογίας, και συχνά εμφανίζονται ως μία επίμονη λεμφαδενοπάθεια. Η FNB θα πρέπει κατά προτίμηση να περιορίζεται αυστηρά σε περιπτώσεις μίας επίμονης μεγέθυνσης λεμφαδένα ή ισχυρής κλινικής υπόνοιας ειδικής λοίμωξης ή νεοπλασίας, ωστόσο σε αρκετές καταστάσεις είναι χρήσιμη στην διαβεβαίωση των γονέων και των ιατρών της υπόνοιας μίας κακοήθειας με έναν ασφαλή, γρήγορο και αποτελεσματικό σε σχέση με το κόστος τρόπο. Συνεπώς μία αντιδραστικού τύπου κυτταρολογική διάγνωση είναι συχνή. Άλλες συχνές κυτταρολογικές διαγνώσεις είναι η κοκκιωματώδης λεμφαδενίτιδα ή λεμφαδενίτιδα που οφείλεται σε μονοπυρήνωση.

Δεν θα αναφερθούμε σε αυτά τα θέματα τα οποία αναφέρονται αλλού στο Κεφάλαιο “Λεμφαδένες”.

 

 

X